George Orwell, kara ütopyanın en önemli metinlerinden olan “1984” isimli kitabında, Sosyalistlerin, dili değiştirerek toplumun “sistem dışı” düşünmesini imkânsız halegetirdiklerinden söz eder.
Yenidil, Okyanusya’nın (= İngiltere) resmi dili idi. İngsos’un, yani İngiliz sosyalizminin fikriyat yönünden bütün ihtiyaçlarını karşılamak üzere icat edilmişti. (…)”
Yenidil’in amacı İngsos müptelalarına has olan dünya görüşünü ve zihni alışkanlıkları ifade edecek bir vasıta sağlamaktan ibaret değildi; gaye, bir yandan bütün diğer düşünce şekillerini imkansız hale getirmekti. İsteniyordu ki, Yenidil kesin olarak bir defa benimsenip, Eskidil unutuldu mu, aykırı itikatlı düşünce – yani, İngsos umdelerine aykırı düşünce -, hiç akla gelmesin. Hiç değilse düşünce sözlere dayandıkça böyle olsun.”
Her ne kadar Orwell’in söz ettiği olay İngiliz toplumu açısından tamamen bir kara “ütopya” ise de, Türk toplumu için acı bir “gerçek” olarak yaşanmıştır.
Yukarıda yaptığımız alıntıdaki “Okyanusya” kelimesini “Türkiye” kelimesi ile, “İngiliz sosyalizmi” ifadesini de “Kemalizm” olarak değiştirirseniz, bu metnin aslında bu ülkede gerçekleşenleri anlattığını hayretle fark edersiniz.
Konumuz Orwell’ın ütopyası değil tabi ki…
Sadece kendi gerçeklerimizin, Orwell’ın ütopyasını aratmadığına dikkat çekmek istedik, o kadar…
Övünmek gibi olmasın ama, Orwell gibilerinin ütopyalarını biz gerçekleştirmiş bir ulusuz.
* * *
Şimdi Orwell’in ütopyasını bir yana bırakalım ve kendi gerçeğimizden somut örnekler verelim.
Bu sözcükler Cumhuriyet’in ilk ciddi sözlüğü olan 1945 basımı “Türkçe Sözlük”ten üstünkörü seçildi.
Acırganmak: (…) merhamet etmek
Amırtmak: (…) teskin etmek
Arıtlamak: (…) tezkiye etmek.
Aytar: (…) muhabir
Aytanç: (…) muhatap
Bacanmak: (…) idman yapmak.
Beklim: (…) sabır
Bilelik: (…) maiyet
Bilik: (…) irfan
Bilikli: (…) ârif
Biren: (…) münferit
Bitek: münbit
Bunluk: (…) buhran
Çelteşik: (…) kinayeli
Doğuşlu: (…) asil, necip
Duyuk: Haber, şiir
Dümşük: (…) meşgale, meşguliyet
Enlemek: (…) tefsir etmek
Enleşmek: (…) nüfuz etmek
Ezinç: (…) azap
Geldeç: (…) istikbal
Geneşmek: (…) müşavere etmek
Göret: (…) ziyaret
Saypamak: (…) israf etmek
Sevik: (…) aziz
Sonuşmak: (…) musafaha etmek
Songu: (…) ecel
Yepelek: (…) latif
Yöntermek: (…) irşad etmek
* * *
Sanırım tekrar hatırlatmakta yarar var.
Ne demişti Orwell?
Yenidil’in amacı, İngsos müptelalarına has olan dünya görüşünü ve zihni alışkanlıkları ifade edecek bir vasıta sağlamaktan ibaret değildi; gaye, bir yandan bütün diğer düşünce şekillerini imkansız hale getirmekti
Orwell’in ütopyasındakileri bilmiyorum, ama bizdekiler önemli ölçüde başardılar.

…………………………………………..

ANTEP PRESS`in Notu:

Yazının ilk bölümünü aşağıdaki linkten okuyabilirsiniz:

Bir siyasal metin olarak sözlük okumak

 

 

10.01.2011